«Πολίτες υπό βαθμολόγηση: Η πιστοληπτική αξιολόγηση ανοίγει τον δρόμο σε μια κοινωνία διαρκούς ελέγχου»

Στην τηλεοπτική εκπομπή ΚΑΘΑΡΕΣ ΚΟΥΒΕΝΤΕΣ στο OPEN η δικηγόρος Γερασιμούλα Στάμου προειδοποιεί για τους κινδύνους από τη στενή παρακολούθηση της οικονομικής συμπεριφοράς των πολιτών: από την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες μέχρι τον περιορισμό της οικονομικής και κοινωνικής ελευθερίας – «Περνάμε από αξιολόγηση για να είμαστε πολίτες»

Η δημιουργία ενός συστήματος πιστοληπτικής αξιολόγησης και ενός Μητρώου Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ο έλεγχος της οικονομικής ζωής των πολιτών.

Όπως επισημαίνει η δικηγόρος Γερασιμούλα Σταμου, το ζήτημα δεν αφορά απλώς την αξιολόγηση ενός πολίτη για τη λήψη ενός δανείου. Η λογική αυτή μπορεί σταδιακά να επεκταθεί σε κάθε οικονομική υποχρέωση: από την Εφορία και τις τράπεζες μέχρι τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας και, μελλοντικά, άλλες συναλλαγές και συμβάσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν η οικονομική συμπεριφορά ενός ανθρώπου μετατρέπεται σε έναν αριθμό, σε ένα «σκορ», το οποίο μπορεί να επηρεάζει την πρόσβασή του σε υπηρεσίες και αγαθά. Μία καθυστέρηση, ακόμη και μικρή, μπορεί να αποτυπώνεται στην οικονομική του αξιολόγηση, ανεξάρτητα από το αν ο πολίτης αδυνατεί πραγματικά να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του.

Η κριτική που διατυπώνεται είναι ότι έτσι δημιουργείται ο κίνδυνος μιας κοινωνίας όπου ο πολίτης δεν αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως φορέας δικαιωμάτων, αλλά ως πρόσωπο που πρέπει διαρκώς να αποδεικνύει ότι είναι «καλός» και οικονομικά συνεπής.

Η φράση της Γερασιμούλας Στάμου είναι χαρακτηριστική: «Περνάμε από αξιολόγηση για να είμαστε πολίτες».

Και εδώ βρίσκεται ο μεγαλύτερος προβληματισμός: εάν η πρόσβαση σε βασικές πλευρές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής εξαρτάται ολοένα περισσότερο από έναν αλγόριθμο και μία βαθμολογία, τότε η οικονομική ελευθερία μπορεί να μετατραπεί σταδιακά σε προνόμιο υπό όρους.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο αποτελεσματικά θα αντιμετωπιστεί το ιδιωτικό χρέος. Είναι πόση ελευθερία και πόσα δικαιώματα είμαστε διατεθειμένοι να παραχωρήσουμε στο όνομα της οικονομικής «τάξης» και της διαρκούς αξιολόγησης.

Γιατί μια κοινωνία στην οποία ο πολίτης παρακολουθείται, καταγράφεται και βαθμολογείται διαρκώς κινδυνεύει να μετατραπεί από κοινωνία δικαιωμάτων σε κοινωνία συμμόρφωσης. Και η απόσταση από τον ελεύθερο πολίτη στον πολίτη που πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει ότι «αξίζει» την πρόσβαση στα βασικά δεν είναι καθόλου αμελητέα.

amazonios.net

Η ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Τι είναι το νέο σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης και το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους που αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή από τον Σεπτέμβριο;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Αναμένεται να έχει υπογραφεί η Υπουργική Απόφαση και τα μέτρα να τεθούν σε εφαρμογή από τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται ουσιαστικά για δύο ψηφιακά εργαλεία, δύο πλατφόρμες: το σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης και, δίπλα σε αυτό, το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους.

Αυτά τα δύο εργαλεία παρουσιάζονται από την κυβέρνηση ως τρόποι παρακολούθησης της πιστοληπτικής ικανότητας κάθε οφειλέτη, με επίφαση, φυσικά, την επιβράβευση της συνέπειας των καλοπληρωτών, αλλά και την παρακολούθηση του ιδιωτικού χρέους, προκειμένου να βρεθούν τα αντίστοιχα εργαλεία ώστε αυτό να καταστεί διαχειρίσιμο.

Στην ουσία πρόκειται για μία διαδικασία στην οποία, αρχικά, θα έχει δικαίωμα να συμμετέχει ο πολίτης μέσω αίτησης.

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Πού βρίσκεται, κατά τη γνώμη σας, το πρόβλημα σε αυτή τη διαδικασία;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι, στην ουσία, ο κάθε πολίτης θα μπαίνει σε μία διαδικασία βαθμολόγησης. Και δεν μιλάμε μόνο για την πρόσβαση στο δανειακό σύστημα ή στις τράπεζες.

Από εδώ και πέρα, δεν είναι αυτονόητο ότι θα έχουμε όλοι ρεύμα στο σπίτι μας ή τηλέφωνο σε μία μεταγενέστερη χρονική περίοδο. Θα πρέπει να έχουμε καλή βαθμολογία και μόνο τότε δεν θα αποκλειστούμε οικονομικά και, φυσικά, κοινωνικά.

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Τι ακριβώς θα καταγράφεται στην πλατφόρμα;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Σε πρώτη φάση θα γίνεται καταγραφή μόνο των οφειλών προς το Δημόσιο. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, και όπως έχει σχεδιαστεί να υλοποιηθεί μακροπρόθεσμα, θα υπάρξει συνολική καταγραφή όλων των οφειλών μας: στην Εφορία, στις τράπεζες, στις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, στους παρόχους ηλεκτρικού ρεύματος, ακόμη και σε προμηθευτές.

Αν έχουμε μία επιχείρηση, κάθε μορφή οφειλής που υπάρχει, οποιοδήποτε συμβόλαιο έχουμε υπογράψει στο οποίο υπάρχει υποχρέωση καταβολής μιας δόσης ή μιας αμοιβής, όλα αυτά θα είναι καταγεγραμμένα.

Το σημαντικό είναι ότι δεν θα καταγράφεται μόνο μία μεγάλη ή σημαντική καθυστέρηση. Ακόμη και αν καθυστερήσουμε λίγες ημέρες να πληρώσουμε μία δόση ή μία ρύθμιση στην Εφορία, αυτό θα καταγράφεται και θα δρα και προληπτικά.

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Δηλαδή, ακόμη και μία μικρή καθυστέρηση μπορεί να επηρεάσει την αξιολόγηση ενός πολίτη;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Ακριβώς. Θα μας χαμηλώσει το σκορ, θα πάρουμε κακό βαθμό και ενδεχομένως δεν θα μπορούμε να έχουμε πρόσβαση σε συγκεκριμένες υπηρεσίες.

Ο σκοπός του κράτους, όπως παρουσιάζεται η πλατφόρμα, είναι να πιέσει τον οφειλέτη, τον πολίτη, να μην γίνει κακοπληρωτής.

Αγνοείται, όμως, το βασικό και αυτονόητο: για να καταστεί ένας πολίτης κακοπληρωτής ή, εν πάση περιπτώσει, να μην είναι σε θέση να καταβάλει μία δόση στην οποία έχει υπαχθεί, μπορεί απλώς να μην έχει τη δυνατότητα να το κάνει. Δεν είναι θέμα κακής διάθεσης ή κακής βούλησης. Είναι θέμα πραγματικής οικονομικής δυνατότητας.

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Θεωρείτε ότι πίσω από αυτή τη διαδικασία υπάρχει μία λογική αντιμετώπισης του πολίτη ως εν δυνάμει κακοπληρωτή;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Είναι σαν να θεωρείς τον πολίτη εξ ορισμού απατεώνα και να τον διώκεις. Σκεφτείτε ότι, για να είσαι πολίτης αυτή τη στιγμή και να έχεις αυτονόητα πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, σύμφωνα με αυτή τη λογική, πρέπει πρώτα να αποδείξεις ότι δεν είσαι «λαμόγιο», ότι δεν είσαι απατεώνας.

Περνάμε από αξιολόγηση για να είμαστε πολίτες. Αυτό και μόνο αποτελεί μία άδικη πρακτική, γιατί υποκρύπτει μία συγκεκριμένη λογική πίσω από όλο αυτό που περιγράφεται.

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Υπάρχουν, βέβαια, και πολίτες που δεν πληρώνουν τις υποχρεώσεις τους. Πώς αντιμετωπίζεται αυτή η περίπτωση;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιοι που δεν πληρώνουν. Υπάρχουν κακοπληρωτές. Αλλά το ζήτημα είναι γιατί δεν πληρώνουν. Δεν μπορούμε να βάζουμε όλους τους πολίτες στο ίδιο σύνολο, χωρίς να εξετάζουμε την πραγματική τους κατάσταση και τη δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Υπάρχει λόγος να ανησυχεί ο κόσμος άμεσα για τα ενοίκια και άλλες υποχρεώσεις;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Για να είμαστε ξεκάθαροι και να μην τρομοκρατηθεί ο κόσμος, σε πρώτη φάση η καταγραφή θα αφορά μόνο οφειλές προς το Δημόσιο. Δεν θα περιλαμβάνει τα ενοίκια, για τα οποία έχει γίνει μεγάλη συζήτηση σχετικά με το Μητρώο Ενοικιαστών και το κατά πόσο μπορεί κάποιος να αποκλειστεί από την ενοικίαση ενός ακινήτου.

Πλην όμως, σε μία περίοδο χρόνου, όπως είπαμε και πριν, αυτό θα διευρυνθεί και θα αφορά κάθε είδους οφειλή.

ΕΡΩΤΗΣΗ:

Έχετε κάποιο πραγματικό περιστατικό που να δείχνει πώς μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη μία τέτοια αξιολόγηση;

ΓΕΡΑΣΙΜΟΥΛΑ ΣΤΑΜΟΥ:

Πριν από λίγες ημέρες ήρθε στο γραφείο μία κυρία, η οποία μου είπε ότι πήγε να κάνει μία νέα σύνδεση ηλεκτρικού ρεύματος. Ενώ προσκόμισε μία σειρά δικαιολογητικών, όπως αυτά της ζητήθηκαν, τελικά η εταιρεία αρνήθηκε να της παρέχει την υπηρεσία, διότι, όπως της είπαν, είχε χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα.

Αυτό είναι που θα δούμε μπροστά μας σε λίγα χρόνια, όταν προκύψει ένα έκτακτο θέμα υγείας ή μία έκτακτη περίσταση. Μία μικρή καθυστέρηση μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες.

Αν κάποιος καθυστερήσει λίγες ημέρες να πληρώσει έναν λογαριασμό, τότε απευθείας θα βαθμολογηθεί άσχημα. Θα κατέβει στο σκορ που έχει το κράτος για τους πολίτες, κάτι που θεωρώ αδιανόητο.

Το ότι συζητάμε να βαθμολογούνται οι πολίτες για να είναι πολίτες, νομίζω ότι μας υπερβαίνει όλους.

α να είναι πολίτες, νομίζω ότι μας υπερβαίνει όλους.