Κάποτε ο πολίτης είχε δικαιώματα επειδή ήταν πολίτης. Σήμερα, βήμα-βήμα, οικοδομείται μια νέα πραγματικότητα, όπου ο πολίτης θα πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι είναι «αξιόπιστος», «συνεργάσιμος» και οικονομικά αποδεκτός από ένα ηλεκτρονικό σύστημα, προκειμένου να έχει πρόσβαση σε βασικές λειτουργίες της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.

Ο λεγόμενος νέος «Κρατικός Τειρεσίας», το ενιαίο σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης που συγκεντρώνει στοιχεία από δημόσιους φορείς, τράπεζες και άλλους οργανισμούς, παρουσιάζεται ως ένα σύγχρονο εργαλείο αξιολόγησης της οικονομικής φερεγγυότητας πολιτών και επιχειρήσεων.

Πίσω όμως από τις ωραίες λέξεις, την «ψηφιακή διευκόλυνση», την «αξιολόγηση κινδύνου» και τη δήθεν «εθελοντική συναίνεση», κρύβεται ένα εξαιρετικά επικίνδυνο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης.

Ένας αριθμός.

Μια βαθμολογία.

Ένα ηλεκτρονικό προφίλ.

Και από αυτό το προφίλ μπορεί σταδιακά να εξαρτάται αν θα βρεις σπίτι να νοικιάσεις, αν θα πάρεις δάνειο, αν θα μπορέσεις να χρηματοδοτήσεις την επιχείρησή σου ή αν θα έχεις πρόσβαση σε υπηρεσίες που μέχρι σήμερα θεωρούσαμε αυτονόητες.

Και ας μην κοροϊδευόμαστε με τη λέξη «συναίνεση».

Ποια ακριβώς είναι η ελεύθερη συναίνεση όταν η άρνηση σημαίνει αποκλεισμό;

Αν ο ιδιοκτήτης σου πει «φέρε μου τη βαθμολογία σου για να σου νοικιάσω το σπίτι» και εσύ αρνηθείς, τι ακριβώς θα συμβεί; Θα σου νοικιάσει το σπίτι από καλοσύνη;

Αν η τράπεζα απαιτεί τη βαθμολογία σου για να εξετάσει το αίτημα χρηματοδότησης, πόσο «προαιρετική» είναι η συμμετοχή σου;

Η εθελοντική συναίνεση μετατρέπεται πολύ εύκολα σε υποχρεωτική προϋπόθεση.

Και κάπως έτσι αρχίζει η δημιουργία μιας κοινωνίας δύο ταχυτήτων.

Από τη μία οι «καλοί βαθμολογημένοι» πολίτες, οι οποίοι θα έχουν πρόσβαση στην οικονομική ζωή.

Και από την άλλη οι «χαμηλά βαθμολογημένοι», οι οποίοι θα καλούνται να πληρώνουν διαρκώς το τίμημα μιας παλαιότερης οικονομικής δυσκολίας.

Γιατί η μεγάλη παγίδα βρίσκεται ακριβώς εκεί.

Ένας άνθρωπος μπορεί να βρέθηκε σε οικονομική αδυναμία επειδή έχασε τη δουλειά του. Επειδή αρρώστησε. Επειδή έκλεισε η επιχείρησή του. Επειδή πέρασε μια οικογενειακή ή οικονομική κρίση.

Στο νέο ψηφιακό μοντέλο, όμως, ο άνθρωπος κινδυνεύει να μην αντιμετωπίζεται ως άνθρωπος.

Αλλά ως αριθμός.

Ως βαθμολογία.

Ως «ρίσκο».

Και τότε δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος χωρίς έξοδο.

Έχεις χαμηλή βαθμολογία; Δυσκολεύεσαι να πάρεις δάνειο.

Δεν παίρνεις χρηματοδότηση; Η οικονομική σου κατάσταση επιδεινώνεται.

Η οικονομική σου κατάσταση επιδεινώνεται; Η βαθμολογία σου παραμένει ή γίνεται ακόμη χειρότερη.

Και έτσι μια προσωρινή δυσκολία μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμη κοινωνική καταδίκη.

Αυτό δεν είναι απλώς πιστοληπτική αξιολόγηση.

Είναι ένας μηχανισμός που μπορεί να αναπαράγει και να μονιμοποιεί την οικονομική ανισότητα.

Το ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η λογική αυτή δεν σταματά στις τράπεζες.

Σήμερα μιλάμε για οικονομική φερεγγυότητα.

Αύριο ποιος μας εγγυάται ότι δεν θα αξιολογείται συνολικά η «συμπεριφορά» του πολίτη;

Πόσο απέχουμε από ένα σύστημα στο οποίο η πρόσβαση σε υπηρεσίες, συναλλαγές και δικαιώματα θα περνά μέσα από έναν κεντρικό ψηφιακό διακόπτη;

Έναν διακόπτη που κάποιος θα μπορεί να ανοίγει ή να κλείνει ανάλογα με τα δεδομένα που συγκεντρώνονται για εμάς;

Και ας μην θεωρούμε ότι όλα αυτά είναι μακρινά σενάρια επιστημονικής φαντασίας.

Η υποδομή ήδη δημιουργείται.

Τα δεδομένα ήδη συγκεντρώνονται.

Η ψηφιακή αξιολόγηση ήδη επεκτείνεται.

Οι τράπεζες ήδη προωθούν εφαρμογές και εργαλεία αξιολόγησης και διαχείρισης του οικονομικού προφίλ των πολιτών.

Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία.

Το πρόβλημα είναι ποιος την ελέγχει, ποια δεδομένα συγκεντρώνει, για πόσο χρόνο τα διατηρεί και κυρίως: τι εξουσία αποκτά πάνω στη ζωή του πολίτη.

Γιατί η ελευθερία δεν χάνεται πάντοτε με έναν νόμο που καταργεί ευθέως ένα δικαίωμα.

Μερικές φορές χάνεται πιο ύπουλα.

Με μια εφαρμογή.

Με έναν αλγόριθμο.

Με ένα «συμφωνώ» που πρέπει να πατήσεις για να συνεχίσεις.

Με μια βαθμολογία που παρουσιάζεται ως εργαλείο διευκόλυνσης αλλά καταλήγει να καθορίζει ποιος μπορεί και ποιος δεν μπορεί να συμμετέχει στην κοινωνία.

Η μεγαλύτερη απειλή της εποχής μας ίσως δεν είναι η παλιά μορφή αυταρχισμού, με απαγορεύσεις, αστυνομία και λογοκρισία.

Είναι ο ψηφιακός αυταρχισμός που έρχεται χαμογελαστός, μέσα από εφαρμογές, πλατφόρμες και «έξυπνες υπηρεσίες».

Ένας αυταρχισμός που δεν χρειάζεται να σου πει «απαγορεύεται».

Αρκεί να σου εμφανίσει στην οθόνη:

«Η συναλλαγή σας δεν μπορεί να ολοκληρωθεί».

Και τότε θα καταλάβουμε ίσως πολύ αργά ότι παραδώσαμε μόνοι μας τα δικαιώματά μας, ένα-ένα, για λίγη περισσότερη «ασφάλεια», λίγη περισσότερη «ευκολία» και λίγη περισσότερη «ψηφιακή εξυπηρέτηση».

Η κοινωνία που βαθμολογεί τους πολίτες της δεν απέχει πολύ από την κοινωνία που αποφασίζει ποιοι πολίτες αξίζουν περισσότερα δικαιώματα από τους άλλους.

Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη κόκκινη γραμμή.

Γιατί από τη στιγμή που τα δικαιώματα του ανθρώπου αποκτούν βαθμολογία, παύουν να είναι δικαιώματα.

Γίνονται προνόμια.

Και από τη στιγμή που ένας αλγόριθμος μπορεί να καθορίζει την πρόσβασή σου στην οικονομική και κοινωνική ζωή, τότε η ελευθερία σου δεν βρίσκεται πλέον στα χέρια σου.

Βρίσκεται σε έναν ηλεκτρονικό διακόπτη.

Αυτό δεν είναι πρόοδος.

Είναι η αρχή μιας νέας μορφής ηλεκτρονικής σκλαβιάς.

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ..ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΗΔΗ ΤΟ ΞΕΚΙΝΗΣΑΝ!!