Ο Ερντογάν “αγκαλιάζει” τον Εθνικό Στρατό της Λιβύης (LNA)-Στόχος η επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου
Στα τέλη Μαΐου, η Τουρκία φιλοξένησε στρατιωτικές ασκήσεις εκπαίδευσης που συγκέντρωσαν προσωπικό από τις αντίπαλες ένοπλες παρατάξεις της Λιβύης για πρώτη φορά από την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στη χώρα, μετά το 2011.
Οι ασκήσεις περιλάμβαναν την πρωτοφανή συμμετοχή στρατιωτών που πρόσκεινται τόσο στη διεθνώς αναγνωρισμένη Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (GNU) όσο και στον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA) της ανατολικής Λιβύης, υπό μία ενιαία λιβυκή σημαία
Η πρωτοβουλία αυτή σηματοδοτεί τη μεταβαλλόμενη προσέγγιση της Άγκυρας απέναντι στη Λιβύη· μια προσέγγιση που υπερβαίνει την υποστήριξη μιας μεμονωμένης παράταξης και τοποθετεί την Τουρκία στον ρόλο του διαμεσολαβητή ασφαλείας, ικανού να συνεργαστεί και με τα δύο κέντρα εξουσίας της χώρας.
Οι δύο (2) αντίπαλες κυβερνήσεις της Λιβύης
Από την ανατροπή του καθεστώτος του Μουαμάρ Καντάφι το 2011, η Λιβύη παραμένει διαιρεμένη ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικές κυβερνήσεις και στρατιωτικούς μηχανισμούς.
Αντιθέτως, ο Λιβυκός Εθνικός Στρατός (LNA) του Στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ κυριαρχεί στην ανατολική Λιβύη και σε μεγάλο μέρος της πλούσιας σε πετρέλαιο ενδοχώρας, βασιζόμενος στην υποστήριξη της Αιγύπτου, της Ρωσίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Η στρατιωτική παρέμβαση της Τουρκίας στη Λιβύη αποτέλεσε σημείο καμπής τόσο για τον εμφύλιο πόλεμο της χώρας όσο και για την περιφερειακή στρατηγική ασφαλείας της Άγκυρας. Μετά την επίθεση του Στρατηγού Χαφτάρ κατά της Τρίπολης το 2019, η Άγκυρα παρενέβη υπέρ της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA) —του μεταβατικού κυβερνητικού σχήματος της Λιβύης μεταξύ 2015 και 2021— αποτρέποντας την κατάρρευση της αναγνωρισμένης από τον ΟΗΕ κυβέρνησης και μεταβάλλοντας την πορεία της σύγκρουσης.
Αρχικά, η Τουρκία βασίστηκε σε στρατιωτικούς συμβούλους, υποστήριξη πληροφοριών, μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) και άλλη αμυντική βοήθεια για να ανακόψει την προέλαση του LNA.
Το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Ωστόσο, καθώς η ισορροπία δυνάμεων μετατοπιζόταν υπέρ της Τρίπολης, η Άγκυρα θεσμοθέτησε την παρουσία της μέσω μιας σειράς αμυντικών και ναυτιλιακών συμφωνιών με την GNA, συμπεριλαμβανομένου του καθοριστικής σημασίας Μνημονίου Συνεννόησης Τουρκίας-Λιβύης του 2019, το οποίο εστίαζε στη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και στα θαλάσσια σύνορα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η παρέμβαση εξελίχθηκε αργότερα σε μόνιμη στρατιωτική παρουσία, μετατρέποντας τον ρόλο της Άγκυρας από εξωτερικό υποστηρικτή σε μακροπρόθεσμο εταίρο ασφαλείας .
Η Τουρκία εγκαθίδρυσε ναυτική παρουσία στο λιμάνι της Μισράτα, επέκτεινε τις επιχειρήσεις της από την αεροπορική βάση Αλ-Ουατίγια (Al-Watiya) μετά την ανακατάληψή της από τις δυνάμεις του Χαφτάρ, ανέπτυξε προηγμένα στρατιωτικά συστήματα —συμπεριλαμβανομένων των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV) Bayraktar TB2 και μέσων αεράμυνας— και παρείχε εκτεταμένη εκπαίδευση, καθώς και υλικοτεχνική και τεχνική υποστήριξη στις λιβυκές δυνάμεις.
Η σημασία της Λιβύης για την Τουρκία
Το ενδιαφέρον της Τουρκίας για τη Λιβύη εκτείνεται πολύ πέρα από τη σταθεροποίηση της εσωτερικής σύγκρουσης της χώρας.
Τοποθετημένη στο σταυροδρόμι της Μεσογείου, της Βόρειας Αφρικής και του Σαχέλ, η Λιβύη αποτελεί μια κρίσιμη πύλη που συνδέει την Ευρώπη με την Αφρική. Διαθέτει ορισμένα από τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της ηπείρου
Για την Άγκυρα, συνεπώς, η εξασφάλιση μιας μακροπρόθεσμης βάσης στη Λιβύη κατέστη κεντρικής σημασίας όχι μόνο για την πολιτική της στη Βόρεια Αφρική, αλλά και για τις ευρύτερες φιλοδοξίες της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αξιοποιώντας τις αμυντικές συμφωνίες που υπογράφηκαν το 2019, η Τουρκία και η κυβέρνηση της Τρίπολης συνήψαν ένα ναυτιλιακό Μνημόνιο Συνεννόησης για τη δημιουργία μιας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), η οποία διασχίζει ύδατα που διεκδικούν επίσης η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος .
Η θαλάσσια συμφωνία παρείχε επίσης στην Τουρκία ένα νομικό και πολιτικό πλαίσιο για την αμφισβήτηση ανταγωνιστικών θαλάσσιων αξιώσεων, εξασφαλίζοντας παράλληλα σε τουρκικές εταιρείες προνομιακή πρόσβαση σε μελλοντικά υπεράκτια ενεργειακά έργα.
Το σημαντικό δυναμικό υδρογονανθράκων της περιοχής αποτελεί τη βάση αυτών των φιλοδοξιών.
Ο “θησαυρός” της ΝΑ Μεσογείου
Η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (USGS) εκτιμά ότι η Ανατολική Μεσόγειος διαθέτει περίπου 107 δισεκατομμύρια βαρέλια μη ανακαλυφθέντος πετρελαίου και 122 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου, καθιστώντας τον έλεγχο της θαλάσσιας πρόσβασης ολοένα και πιο καθοριστικό παράγοντα για τον περιφερειακό ανταγωνισμό.
Συνδέοντας τη στρατιωτική της παρουσία στη Λιβύη με εκτεταμένες θαλάσσιες αξιώσεις, η Άγκυρα ενίσχυσε τη δυνατότητά της να προωθεί την υπεράκτια εξερεύνηση ενέργειας, να προβάλλει ισχύ σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο και να διαμορφώνει το μεταβαλλόμενο ενεργειακό τοπίο της Ευρώπης.
Ο διευρυνόμενος ρόλος της Τουρκίας στη Λιβύη υπαγορεύεται από στόχους που υπερβαίνουν κατά πολύ τη διατήρηση της κυβέρνησης της Τρίπολης.
Καθιερώνοντας εαυτήν ως εταίρο ασφαλείας μακροπρόθεσμης εμβέλειας, η Άγκυρα επιδίωξε να αντισταθμίσει την επιρροή περιφερειακών ανταγωνιστών —συμπεριλαμβανομένων της Ελλάδας, της Κύπρου, της Ρωσίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Αιγύπτου— οι οποίοι διατηρούν συμφέροντα στη Λιβύη.
Η διαρκής στρατιωτική παρουσία ενισχύει επίσης τη θέση της Τουρκίας εντός του ΝΑΤΟ, αναβαθμίζοντας τον ρόλο της στη νότια πτέρυγα της Συμμαχίας —η οποία αποτελεί πεδίο αυξανόμενου ανταγωνισμού— όπου η τρομοκρατία, το μεταναστευτικό και ο ανταγωνισμός μεταξύ μεγάλων δυνάμεων αναδεικνύονται σε κεντρικά ζητήματα ασφαλείας.
Η Άγκυρα αναπροσαρμόζει την στρατηγική της στη Λιβύη
Παράλληλα, η Άγκυρα έχει αρχίσει να αναπροσαρμόζει τη στρατηγική της για τη Λιβύη.
Αντί να περιορίζεται στην αποκλειστική ευθυγράμμιση με την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (GNU), η Τουρκία έχει σταδιακά διευρύνει τις επαφές της με τον Εθνικό Στρατό της Λιβύης (LNA).
Οι σχέσεις άρχισαν να βελτιώνονται στα τέλη του 2023, με αποκορύφωμα την επαναλειτουργία του τουρκικού προξενείου στη Βεγγάζη το 2024 και τη διεξαγωγή συναντήσεων υψηλού επιπέδου μεταξύ Τούρκων στρατιωτικών αξιωματούχων και του Χαφτάρ το 2025 .
Η στρατιωτική διπλωματία της Τουρκίας αντικατοπτρίζει την πολιτική πραγματικότητα της Λιβύης. Το 2025, τουρκικά πολεμικά πλοία πραγματοποίησαν επισκέψεις τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη στο πλαίσιο της ίδιας αποστολής —πρόκειται για την πρώτη τέτοια κίνηση που αφορούσε και τις δύο αντίπαλες διοικήσεις. Οι επισκέψεις περιελάμβαναν δραστηριότητες ναυτικής εκπαίδευσης και διαβουλεύσεις με αξιωματούχους άμυνας από την ανατολική και τη δυτική Λιβύη —συμπεριλαμβανομένου του Υποστράτηγου Σαντάμ Χαφτάρ, υπαρχηγού του LNA— σχετικά με τη μελλοντική στρατιωτική συνεργασία υπό το σύνθημα «Μία Λιβύη, Ένας Στρατός».
Συνολικά, οι εξελίξεις αυτές υποδηλώνουν ότι η Τουρκία μεταβαίνει από τη στήριξη μιας μεμονωμένης παράταξης στον ρόλο του διαμεσολαβητή ασφαλείας, ικανού να διαμορφώσει το στρατιωτικό και πολιτικό μέλλον της Λιβύης.
Η προσέγγιση αυτή ενισχύθηκε μετά την επίσκεψη του Χαφτάρ στην Άγκυρα τον Απρίλιο του 2025, κατά την οποία ο Αρχηγός του Επιτελείου Χερσαίων Δυνάμεων του LNA συναντήθηκε με ανώτατους Τούρκους στρατιωτικούς αξιωματούχους για να συζητήσουν τη διεύρυνση της αμυντικής συνεργασίας ,
Σύμφωνα με αναφορές, οι δύο πλευρές έχουν διαπραγματευτεί συμφωνίες που καλύπτουν κοινές ναυτικές ασκήσεις, στρατιωτική εκπαίδευση, παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης και την πιθανή προμήθεια μη επανδρωμένων αεροσκαφών Bayraktar TB2
Στόχος του Ερντογάν η επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τον Εθνικό Στρατό της Λιβύης (LNA)
Αντιγράφοντας το μοντέλο των εταιρικών σχέσεων ασφαλείας που έχει αναπτύξει στην ανατολική Λιβύη, η Άγκυρα επιδιώκει να διευρύνει τη στήριξη προς τη θαλάσσια συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης του 2019, να ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη στρατιωτική της παρουσία και να θωρακίσει την πολιτική νομιμοποίηση των αξιώσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η προσέγγιση αυτή έχει αποφέρει απτά πολιτικά και στρατιωτικά αποτελέσματα.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Εθνικός Στρατός της Λιβύης (LNA) φέρεται να εξετάζει την επικύρωση του Μνημονίου Συνεννόησης για τα θαλάσσια σύνορα του 2019, το οποίο είχε αρχικά υπογραφεί από την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (GNU) με έδρα την Τρίπολη. Μια τέτοια κίνηση θα ενίσχυε σημαντικά την πολιτική νομιμοποίηση της συμφωνίας.
Παράλληλα, έχει ενταθεί και η στρατιωτική συνεργασία. Νωρίτερα φέτος, προσωπικό από τις αντίπαλες στρατιωτικές παρατάξεις της Λιβύης συμμετείχε από κοινού στην πολυεθνική άσκηση «Efes-2026» της Τουρκίας, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που οι δύο πλευρές εκπαιδεύτηκαν υπό μία ενιαία λιβυκή σημαία.
Η εμπλοκή της Τουρκίας στη Λιβύη εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για τη δημιουργία ενός δικτύου στρατιωτικών και εμπορικών βάσεων κατά μήκος των πλέον στρατηγικής σημασίας θαλάσσιων διαδρόμων της Αφρικής. Η Άγκυρα έχει δώσει προτεραιότητα σε συνεργασίες με τη Λιβύη, τη Σομαλία και το Σουδάν, θεωρώντας τα λιμάνια τους ως πύλες προς τη Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό, αντίστοιχα.
Επεκτείνοντας την παρουσία της σε εγκαταστάσεις όπως το λιμάνι του Μογκαντίσου στη Σομαλία, το λιμάνι Σουακίν στο Σουδάν και βασικά λιμάνια της Λιβύης, η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την επιρροή της σε κρίσιμες θαλάσσιες εμπορικές οδούς, προωθώντας παράλληλα τα συμφέροντά της στους τομείς της ενέργειας και της ασφάλειας .
Η ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία έχει θωρακίσει την θαλάσσια στρατηγική της Τουρκίας
Οι δύο κύριες αφρικανικές βάσεις της Τουρκίας βρίσκονται στη Σομαλία και τη Λιβύη, παρέχοντας στην Άγκυρα θέσεις προκεχωρημένης δράσης τόσο στον Ινδικό Ωκεανό όσο και στη Μεσόγειο.
Η στρατιωτική βάση TURKSOM στο Μογκαντίσου, η οποία εγκαινιάστηκε το 2017, αποτελεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική εγκατάσταση της Τουρκίας στο εξωτερικό και τον πυρήνα της συνεργασίας της με τη Σομαλία στον τομέα της ασφάλειας.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η εγκατάσταση φιλοξενεί περισσότερα από 1.000 άτομα του τουρκικού προσωπικού και έχει τη δυνατότητα εκπαίδευσης άνω των 10.000 Σομαλών στρατιωτικών, παρέχοντας παράλληλα υλικοτεχνική υποστήριξη, επιχειρησιακή συνδρομή και στρατιωτική βοήθεια .
Η τουρκική διείσδυση στην Αφρική
Η Τουρκία επιδιώκει ολοένα και περισσότερο να διαφοροποιηθεί από τη Ρωσία και τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (ΛΔΚ), παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως έναν ευέλικτο, άμεσα ανταποκρινόμενο και επιχειρησιακά ικανό εταίρο στον τομέα της ασφάλειας για τα αφρικανικά κράτη που αντιμετωπίζουν εξεγέρσεις, ισλαμιστικές ένοπλες οργανώσεις και αυτονομιστικά κινήματα.
Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στο Σαχέλ και στο Κέρας της Αφρικής, όπου η Άγκυρα συνδυάζει τη συνεργασία στον τομέα της άμυνας με την οικονομική δραστηριότητα, προκειμένου να ενισχύσει την περιφερειακή της επιρροή. Η Τουρκία έχει επίσης ευθυγραμμιστεί με την Πρωτοβουλία του Μαρόκου για τον Ατλαντικό, η οποία αποσκοπεί στην παροχή πρόσβασης στον Ατλαντικό Ωκεανό στα περίκλειστα κράτη του Σαχέλ, σηματοδοτώντας τη στήριξη της Άγκυρας σε αναδυόμενα περιφερειακά έργα διασυνδεσιμότητας.
Πέρα από τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, η Τουρκία συνεχίζει να διευρύνει το οικονομικό της αποτύπωμα μέσω επενδύσεων σε ναυτιλιακές υποδομές και έργα υποδομής, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας ενός σύγχρονου ρυμουλκού στην Κένυα και της στήριξης της ανάπτυξης λιμενικών υποδομών και έργων υποδομής στην Τανζανία και τη Σενεγάλη.
