Η εκτόξευση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου προμηνύει νέες επιβαρύνσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η Πτολεμαΐδα V, τα υδροηλεκτρικά, η ενεργειακή αξιοποίηση απορριμμάτων και η ανάγκη ενεργειακής αυτονομίας στο επίκεντρο της πρότασης Σαμαρά.

Μέσα στον θόρυβο που έχει προκαλέσει η υπόθεση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης, περνά σχεδόν απαρατήρητη μια άλλη εξέλιξη, η οποία ενδέχεται να έχει πολύ σοβαρότερες συνέπειες για την καθημερινότητα των πολιτών: ένα νέο ενεργειακό σοκ βρίσκεται προ των πυλών.

Οι αυξήσεις στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου έχουν ήδη αρχίσει να καταγράφονται στις ευρωπαϊκές αγορές, ενώ οι καταναλωτές δεν έχουν ακόμη αντιληφθεί το πλήρες μέγεθος των επιπτώσεων στους λογαριασμούς τους.

Και το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Η ενεργειακή αναστάτωση επηρεάζει συνολικά την Ευρώπη, αναδεικνύοντας για ακόμη μία φορά την εξάρτησή της από εισαγόμενα καύσιμα και τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις.

Η εκτόξευση των ενεργειακών τιμών

Τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα είναι ενδεικτικά της κατάστασης στην ελληνική αγορά.

Τον Αύγουστο, η μέση χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα βρισκόταν περίπου στα 132 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Τον Οκτώβριο είχε φτάσει στα 197 ευρώ, ενώ στις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου ξεπέρασε τα 284 ευρώ.

Στις 9 και 10 Νοεμβρίου καταγράφηκαν ημερήσιες τιμές κοντά στα 350 και 338 ευρώ ανά μεγαβατώρα αντίστοιχα.

Με άλλα λόγια, μέσα σε μόλις τρεις μήνες, η τιμή υπερδιπλασιάστηκε.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στο φυσικό αέριο. Ο ευρωπαϊκός δείκτης TTF από 53,3 ευρώ ανά μεγαβατώρα τον Αύγουστο ανέβηκε στα 75,2 ευρώ τον Οκτώβριο και στα 85,3 ευρώ τον Νοέμβριο, σημειώνοντας αύξηση περίπου 60%.

Οι καταναλωτές δεν έχουν δει ακόμη ολόκληρη αυτή την επιβάρυνση στους λογαριασμούς τους. Ωστόσο, οι ανατιμήσεις αναμένεται να περάσουν σταδιακά στα τιμολόγια, ανάλογα με τα συμβόλαια προμήθειας και τον χρόνο αναπροσαρμογής τους.

Το ανησυχητικό είναι ότι η άνοδος των τιμών καταγράφεται ακόμη και χωρίς να έχει σημειωθεί νέα διακοπή της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Αρκεί, δηλαδή, η διεθνής αβεβαιότητα και η εξάρτηση της Ευρώπης από τις διεθνείς αγορές καυσίμων για να δημιουργηθούν νέες πιέσεις.

Η ενεργειακή αυτονομία ως εθνική ανάγκη

Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα που αναδεικνύεται και μέσα από την πρόσφατη πρόταση του Αντώνη Σαμαρά για την αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών αποθεμάτων.

Η ενεργειακή αυτονομία δεν αποτελεί απλώς ένα πολιτικό σύνθημα. Συνδέεται άμεσα με τρεις βασικούς στόχους:

• Μικρότερη εξάρτηση από τις διεθνείς κρίσεις.

• Χαμηλότερο και περισσότερο προβλέψιμο κόστος ενέργειας.

• Μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια.

Πρόκειται για ζητήματα που επηρεάζουν τα νοικοκυριά, την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής, συνολικά την οικονομία, αλλά και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων.

Πτολεμαΐδα V: Γιατί εγκαταλείπεται μια σύγχρονη ενεργειακή μονάδα;

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο και από τη λιγνιτική μονάδα Πτολεμαΐδα V.

Η σύγκριση που παρατίθεται βασίζεται στο κόστος καυσίμου και στα δικαιώματα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO₂).

Οι αριθμοί παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις ανάλογα με τις διεθνείς συνθήκες.

Το 2014 η Πτολεμαΐδα ήταν ήδη οικονομικά ανταγωνιστική απέναντι στο φυσικό αέριο. Το 2019, όταν το φυσικό αέριο ήταν φθηνό, είχε το πλεονέκτημα.

Το 2022, κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το κόστος του φυσικού αερίου εκτοξεύθηκε, ενώ ο λιγνίτης παρέμεινε σημαντικά φθηνότερος, παρά την επιβάρυνση από τα δικαιώματα εκπομπών CO₂.

Το 2025 οι δύο τεχνολογίες πλησίασαν και πάλι, ενώ τον Νοέμβριο του 2026 η σύγκριση εμφανίζει εκ νέου σημαντικό οικονομικό πλεονέκτημα για την Πτολεμαΐδα V.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι εύλογο: Γιατί μια σύγχρονη λιγνιτική μονάδα, η οποία θα μπορούσε να συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, παραμένει στο περιθώριο;

Ένα επιπλέον στοιχείο που πρέπει να συνυπολογιστεί είναι η δυνατότητα τηλεθέρμανσης. Η μονάδα διαθέτει θερμική ισχύ 140 MW για την κάλυψη αναγκών θέρμανσης.

Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά ως μονάδα ηλεκτροπαραγωγής, αλλά και ως υποδομή που μπορεί να παρέχει χρήσιμη θερμότητα, περιορίζοντας την ανάγκη κατανάλωσης άλλων καυσίμων.

Το κόστος των ρύπων και η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική

Ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας είναι η αύξηση της τιμής των δικαιωμάτων εκπομπών CO₂.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του κειμένου, από περίπου 6 ευρώ ανά τόνο το 2014, η τιμή έχει φτάσει κοντά στα 90 ευρώ σήμερα.

Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει τόσο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη όσο και εκείνη από φυσικό αέριο.

Παράλληλα, όμως, αυξάνεται και το κόστος του ίδιου του φυσικού αερίου, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετη πίεση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ενεργειακό μοντέλο στο οποίο η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα συνδυάζεται με υψηλές επιβαρύνσεις στο κόστος παραγωγής.

Η Γερμανία αξιοποίησε ξανά τις ανθρακικές μονάδες

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γερμανία.

Το 2020 έθεσε σε λειτουργία τη μονάδα Datteln 4, μια σύγχρονη μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με λιθάνθρακα.

Το 2022, όταν η κρίση φυσικού αερίου απείλησε την ενεργειακή της ασφάλεια, η Γερμανία επανέφερε στην αγορά και παλαιότερες ανθρακικές μονάδες, τόσο λιθάνθρακα όσο και λιγνίτη, προκειμένου να περιορίσει την κατανάλωση φυσικού αερίου.

Η επιλογή αυτή παρουσιάζεται ως παράδειγμα ρεαλιστικής ενεργειακής πολιτικής: όταν οι συνθήκες το απαιτούν, αξιοποιούνται οι διαθέσιμες εγχώριες και υφιστάμενες ενεργειακές υποδομές.

Αντίθετα, η Ελλάδα διαθέτει τη σύγχρονη μονάδα Πτολεμαΐδα V, χωρίς να την αξιοποιεί στον βαθμό που θα μπορούσε.

Δεν είναι μόνο ο λιγνίτης: Απορρίμματα, υδροηλεκτρικά και αποθήκευση

Η πρόταση για την ενεργειακή αυτονομία δεν περιορίζεται στον λιγνίτη. Η Ελλάδα διαθέτει και άλλους ενεργειακούς πόρους που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν αποτελεσματικότερα.

1. Ενεργειακή αξιοποίηση απορριμμάτων

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ενεργειακής αξιοποίησης των δημοτικών αποβλήτων που υφίστανται επεξεργασία βρίσκεται περίπου στο 25%.

Χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Ολλανδία και η Αυστρία έχουν αναπτύξει σημαντικά τέτοιες υποδομές.

Η Ελλάδα θα μπορούσε να θέσει ως στόχο το 35%, αξιοποιώντας μέρος των υπολειμματικών απορριμμάτων για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας.

Η εκτιμώμενη δυνατότητα παραγωγής θα μπορούσε να φτάσει περίπου τις 1,2 TWh ηλεκτρικής ενέργειας.

2. Αξιοποίηση υδροηλεκτρικών έργων

Η ολοκλήρωση έργων όπως η Μεσοχώρα και οι Συκιές, σε συνδυασμό με την καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υδροηλεκτρικών σταθμών, θα μπορούσε να αυξήσει την εγχώρια ελεγχόμενη παραγωγή ενέργειας.

Μόνο η Μεσοχώρα έχει σχεδιασμένη ετήσια παραγωγή περίπου 380 GWh.

Πρόκειται για ενεργειακές υποδομές που, σύμφωνα με την πρόταση, δεν θα πρέπει να παραμένουν ανενεργές, όταν η χώρα εξακολουθεί να εισάγει ακριβό καύσιμο για την κάλυψη των αναγκών της.

3. Αποθήκευση ενέργειας

Η αντλησιοταμίευση και οι μπαταρίες αποτελούν επίσης σημαντικά εργαλεία.

Δεν παράγουν πρωτογενή ενέργεια, αλλά αποθηκεύουν την περίσσεια παραγωγής και την αποδίδουν στο δίκτυο όταν υπάρχει αυξημένη ανάγκη.

Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να περιορίσουν τις περικοπές παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, να εξομαλύνουν τις αιχμές ζήτησης και να μειώσουν τις ώρες κατά τις οποίες απαιτείται η λειτουργία ακριβότερων μονάδων φυσικού αερίου.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται και τα οικιακά υβριδικά συστήματα με φωτοβολταϊκά και μπαταρίες.

Ο στόχος: Μείωση της εξάρτησης από το φυσικό αέριο κατά ένα τρίτο

Σύμφωνα με την πρόταση, ένας εφικτός στόχος θα ήταν η υποκατάσταση περίπου του ενός τρίτου της ηλεκτροπαραγωγής που σήμερα καλύπτεται από φυσικό αέριο.

Η Ελλάδα παρήγαγε το 2025 περίπου 22-23 TWh ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο.

Η υποκατάσταση 7-7,5 TWh θα μπορούσε να περιορίσει ουσιαστικά την εξάρτηση της χώρας από το συγκεκριμένο καύσιμο.

Το σχέδιο δεν απαιτεί να ξεκινήσουν όλα από μηδενική βάση. Υπάρχουν ήδη μονάδες, έργα, υδροηλεκτρικές υποδομές και τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν ή να ολοκληρωθούν.

Με ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα πενταετίας, την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων και την αξιοποίηση διαθέσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα διαφορετικό ενεργειακό μοντέλο.

Δεν προτείνεται η κατάργηση του φυσικού αερίου

Η πρόταση δεν σημαίνει ότι πρέπει να καταργηθεί το φυσικό αέριο.

Αντίθετα, επιδιώκει να περιοριστεί η ασφυκτική εξάρτηση από τις εισαγωγές και τις έντονες διακυμάνσεις των διεθνών τιμών.

Το φυσικό αέριο θα μπορούσε να χρησιμοποιείται όταν είναι οικονομικά συμφέρον και να υποκαθίσταται από άλλες πηγές όταν το κόστος του αυξάνεται.

Παράλληλα, η Ελλάδα θα πρέπει να προετοιμαστεί ώστε, εφόσον προχωρήσει η αξιοποίηση των εγχώριων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, να μπορέσει να τα εντάξει στον ενεργειακό σχεδιασμό της.

Η ενέργεια είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται στην παρακολούθηση των διεθνών τιμών και στην εκ των υστέρων χορήγηση επιδομάτων στους καταναλωτές.

Χρειάζεται μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων και ουσιαστική μείωση της εξάρτησης από τις διεθνείς αναταράξεις.

Η ενέργεια δεν είναι μόνο ζήτημα τιμής. Είναι ζήτημα εθνικής ισχύος, ασφάλειας, παραγωγικής ανταγωνιστικότητας και αναπτυξιακής προοπτικής.

Το τελικό πολιτικό συμπέρασμα του Θανάση Κ. είναι ιδιαίτερα αιχμηρό: η σημερινή κυβέρνηση δεν διαθέτει ολοκληρωμένη ενεργειακή πολιτική και, σύμφωνα με τον ίδιο, οι συνέπειες αυτής της απουσίας σχεδιασμού θα γίνουν ακόμη πιο αισθητές όταν οι αυξήσεις αρχίσουν να αποτυπώνονται στους λογαριασμούς των καταναλωτών.