Ο αόρατος πόλεμος κάτω από τη θάλασσα: Πόσο κοντά είναι ένα γενικευμένο blackout??

Υποθαλάσσια καλώδια, γεωπολιτική ένταση και κρίσιμες υποδομές στο στόχαστρο – Γιατί δεκάδες χώρες καλούν τους πολίτες να είναι έτοιμοι για 72 ώρες

Φανταστείτε το εξής.

Είναι 8 το βράδυ. Ξαφνικά το κινητό σας χάνει το σήμα του. Το Wi-Fi διακόπτεται. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, τα φώτα τρεμοπαίζουν και σβήνουν.

Προσπαθείτε να τηλεφωνήσετε. Δεν υπάρχει δίκτυο.

Μπαίνετε στο e-banking. Αδύνατον.

Οι τραπεζικές κάρτες δεν λειτουργούν. Τα ΑΤΜ είναι εκτός λειτουργίας. Τα καταστήματα αδυνατούν να εξυπηρετήσουν συναλλαγές και οι πόλεις αρχίζουν να βυθίζονται στο σκοτάδι.

Σενάριο επιστημονικής φαντασίας;

Ίσως όχι.

Το τελευταίο διάστημα, η προστασία των κρίσιμων υποδομών βρίσκεται όλο και περισσότερο στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης. Τουλάχιστον 33 χώρες έχουν εκδώσει οδηγίες ετοιμότητας προς τους πολίτες, με βασική σύσταση τη δυνατότητα επιβίωσης για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση σοβαρής διακοπής βασικών υπηρεσιών.

Το ερώτημα είναι απλό:

Για ποιον κίνδυνο πρέπει να προετοιμαστούν οι πολίτες;

Ο σύγχρονος κόσμος δεν βρίσκεται στο «σύννεφο»

Έχουμε συνηθίσει να μιλάμε για το «cloud», σαν ολόκληρος ο ψηφιακός κόσμος να βρίσκεται κάπου στον αέρα.

Η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική.

Το διαδίκτυο, οι διεθνείς επικοινωνίες και ένα τεράστιο μέρος των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών στηρίζονται σε φυσικές υποδομές. Και πολλές από τις σημαντικότερες βρίσκονται σε ένα σημείο που οι περισσότεροι δεν βλέπουμε ποτέ:

στον πυθμένα των θαλασσών και των ωκεανών.

Χιλιάδες χιλιόμετρα υποθαλάσσιων καλωδίων συνδέουν χώρες και ηπείρους. Από αυτά εξαρτώνται επικοινωνίες, οικονομικές συναλλαγές και κρίσιμες υπηρεσίες.

Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τις υποδομές αυτές τόσο σημαντικές – αλλά και τόσο ευάλωτες.

Η Βαλτική Θάλασσα χτύπησε τον συναγερμό

Τον Νοέμβριο του 2024 καταγράφηκαν ζημιές σε δύο υποθαλάσσιες τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις στη Βαλτική.

Η μία συνέδεε τη Φινλανδία με τη Γερμανία και η άλλη τη Σουηδία με τη Λιθουανία.

Οι αρχές εξέτασαν το ενδεχόμενο σκόπιμης ενέργειας και πιθανής δολιοφθοράς, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν οριστικά στοιχεία που να αποδίδουν με βεβαιότητα την ευθύνη σε συγκεκριμένο παράγοντα.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 25 Δεκεμβρίου 2024, σημειώθηκε νέο σοβαρό περιστατικό σε υποθαλάσσιες υποδομές που συνέδεαν τη Φινλανδία με την Εσθονία.

Αυτή τη φορά, η ανησυχία ήταν ακόμη μεγαλύτερη.

Δεν επρόκειτο μόνο για τηλεπικοινωνίες. Στο επίκεντρο βρέθηκαν και κρίσιμες ενεργειακές διασυνδέσεις.

Η Ευρώπη άρχισε πλέον να αντιμετωπίζει ένα ερώτημα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε σχεδόν θεωρητικό:

Τι θα συμβεί εάν κάποιος καταφέρει να προκαλέσει ταυτόχρονα σοβαρές ζημιές σε κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές;

Τα «νεύρα» της Ευρώπης βρίσκονται κάτω από το νερό

Η Βόρεια Θάλασσα και ο Βόρειος Ατλαντικός αποτελούν περιοχές τεράστιας στρατηγικής σημασίας.

Εκεί βρίσκονται υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών και ενεργειακές διασυνδέσεις που συνδέουν τη Βρετανία και την υπόλοιπη Ευρώπη.

Ένα σοβαρό περιστατικό δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος δεν θα έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να επεκταθούν στις τηλεπικοινωνίες, στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, στις αγορές και στην ενεργειακή ασφάλεια.

Και όταν όλες αυτές οι υποδομές λειτουργούν ταυτόχρονα και αλληλοεξαρτώνται, μια σοβαρή διακοπή μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες.

Αυτός είναι ο πραγματικός φόβος πίσω από τη σημερινή συζήτηση για την ασφάλεια των υποθαλάσσιων καλωδίων.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ευρωπαϊκό

Η γεωπολιτική ένταση γύρω από τις υποθαλάσσιες υποδομές δεν περιορίζεται στην Ευρώπη.

Στον Ειρηνικό Ωκεανό βρίσκονται κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις που ενώνουν την Ασία με τη Βόρεια Αμερική.

Παράλληλα, οι αμφισβητούμενες περιοχές μεταξύ Ρωσίας και Ιαπωνίας παραμένουν εδώ και δεκαετίες μία από τις εστίες γεωπολιτικής έντασης.

Η μεγάλη εικόνα είναι πλέον ξεκάθαρη:

Οι σύγχρονες κοινωνίες στηρίζονται σε κρίσιμες υποδομές που βρίσκονται κυριολεκτικά κάτω από τη θάλασσα.

Και σε περίπτωση κρίσης, αυτές οι υποδομές μπορούν να μετατραπούν σε έναν από τους πιο ευάλωτους κρίκους της παγκόσμιας οικονομίας.

Η απάντηση του ΝΑΤΟ

Μετά τα περιστατικά στη Βαλτική, το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε τη δραστηριότητα «Baltic Sentry».

Στόχος είναι η ενίσχυση της προστασίας των κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών, η αυξημένη επιτήρηση και η δυνατότητα ταχύτερου εντοπισμού και αντιμετώπισης πιθανών απειλών.

Η κινητοποίηση αυτή δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη γενικότερη γεωπολιτική κατάσταση.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον αυξημένης έντασης ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση.

Οι ευρωπαϊκές χώρες και οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζουν την Ουκρανία οικονομικά και στρατιωτικά, ενώ η Μόσχα επιχειρεί να διατηρήσει και να ενισχύσει τη γεωπολιτική της θέση.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, κάθε κίνηση κοντά σε κρίσιμες υποδομές αντιμετωπίζεται πλέον ως πιθανός κίνδυνος.

Πριν από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων

Οι εξελίξεις του Οκτωβρίου 2026 συνδέονται, σύμφωνα με το αρχικό κείμενο, και με τις διπλωματικές προσπάθειες για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το μεγάλο ζήτημα παραμένει το εδαφικό.

Ποια εδάφη θα βρίσκονται υπό τον έλεγχο της κάθε πλευράς όταν – και εάν – ξεκινήσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις;

Η Ρωσία επιδιώκει να διατηρήσει τα κεκτημένα της.

Η Ουκρανία, από την άλλη πλευρά, επιδιώκει να ανακτήσει όσο το δυνατόν περισσότερα εδάφη πριν από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Μέσα σε αυτή τη σύγκρουση συμφερόντων, η στρατιωτική πίεση, η γεωπολιτική ένταση και η ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών αποτελούν πλέον κομμάτια του ίδιου παζλ.

Και αν το σκοτάδι κρατήσει τρεις ημέρες;

Ας αφήσουμε όμως για λίγο τη γεωπολιτική.

Ας έρθουμε στο σπίτι μας.

Τι θα συνέβαινε εάν η ηλεκτροδότηση και οι επικοινωνίες διακόπτονταν για περισσότερες από λίγες ώρες;

Την πρώτη ημέρα, οι περισσότεροι πιθανότατα θα θεωρούσαν ότι πρόκειται για μια προσωρινή βλάβη.

Τη δεύτερη ημέρα, τα προβλήματα θα άρχιζαν να γίνονται σοβαρότερα.

Τα τρόφιμα στα ψυγεία θα άρχιζαν να αλλοιώνονται. Πολλά πρατήρια καυσίμων θα αντιμετώπιζαν προβλήματα λειτουργίας. Σε περιοχές όπου η υδροδότηση εξαρτάται από ηλεκτρικές αντλίες, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν δυσκολίες ακόμη και στην παροχή νερού.

Χωρίς επικοινωνίες και αξιόπιστη πληροφόρηση, η αβεβαιότητα θα μεγάλωνε.

Χωρίς εύκολη πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες και ηλεκτρονικές συναλλαγές, η καθημερινότητα θα γινόταν ακόμη πιο δύσκολη.

Και όσο περνούν οι ώρες, ο φόβος μπορεί να μετατραπεί σε πανικό.

Ο πραγματικός κίνδυνος δεν χρειάζεται θεωρίες συνωμοσίας

Ένα πιθανό blackout δεν χρειάζεται να συνδέεται με εξωγήινους, το HAARP, θεωρίες συνωμοσίας ή επιθέσεις από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται στην ίδια την ευαλωτότητα του σύγχρονου κόσμου.

Έχουμε χτίσει μια κοινωνία που στηρίζεται απόλυτα στην ηλεκτρική ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες, στο διαδίκτυο και στις ψηφιακές συναλλαγές.

Όσο όλα λειτουργούν, τα θεωρούμε δεδομένα.

Όταν όμως μια κρίσιμη υποδομή τεθεί εκτός λειτουργίας, συνειδητοποιούμε πόσο εξαρτημένοι είμαστε από αυτήν.

Οι οδηγίες ετοιμότητας των 72 ωρών δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι ένα καταστροφικό γεγονός είναι άμεσο ή βέβαιο.

Αποτελούν όμως μια προειδοποίηση ότι οι σύγχρονες κοινωνίες πρέπει να είναι προετοιμασμένες.

Γιατί ένας σοβαρός κίνδυνος για τις κρίσιμες υποδομές δεν χρειάζεται να ξεκινήσει με πυραύλους ή εκρήξεις.

Μπορεί να ξεκινήσει αθόρυβα.

Κάπου στον βυθό της θάλασσας.

Και τότε το μεγάλο ερώτημα θα είναι ένα:

Εσύ, πόσο έτοιμος είσαι να ζήσεις για 72 ώρες – ή και περισσότερο – χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, διαδίκτυο, επικοινωνίες και τις βασικές υπηρεσίες που σήμερα θεωρείς δεδομένες;